Sắc mặt Lưu Xảo Mai lập tức thay đổi. Trương Quế Phân cũng cứng họng. Tôi lấy tiếp tờ thứ hai. “Đây là biên lai gửi tiền năm năm qua. Mỗi tháng Lương Thủ Sơn gửi cho con bao nhiêu, con đều ghi lại. Từ năm thứ hai trở đi, con có học bổng, số tiền anh ấy gửi giảm dần, sau đó con còn gửi ngược về cho anh ấy tổng cộng một trăm ba mươi sáu đồng. Trong đó có hai mươi đồng từng bị chị dâu lấy mất, sau này mới trả thiếu tám đồng. Chuyện này đồng chí Lý của trường và bưu điện đều có ghi nhận.”

Những ánh mắt ngoài cổng lập tức chuyển sang Lưu Xảo Mai. Có người thấp giọng nói: “Hóa ra năm đó cô ta lấy tiền thật à?” Lưu Xảo Mai mặt đỏ như gan heo, gào lên: “Chuyện cũ rồi còn lôi ra làm gì? Người một nhà tính toán rõ thế à?”

Tôi nhìn chị ta. “Khi chị muốn tính lương của tôi, chúng ta là người một nhà. Khi tôi bị mắng, bị đốt giấy báo trúng tuyển, bị cướp thư, bị bôi nhọ danh dự, sao chị không nhớ chúng ta là người một nhà?”

Lưu Xảo Mai há miệng, không nói được gì.

Tôi lấy tờ quyết định phân công ra, giơ lên trước mặt mọi người. “Tôi đã tốt nghiệp trường sư phạm. Từ tháng sau, tôi sẽ phụ trách lớp xóa mù chữ của ba thôn, trong đó có thôn Lương Gia. Huyện cũng đang xem xét xây một điểm trường mới ở xã. Nếu thôn Lương Gia muốn được chọn, cần đất, cần nhân công, cần gạch ngói, và quan trọng nhất là cần chứng minh người trong thôn thật sự coi trọng việc học.”

Ngoài sân lập tức xôn xao. Xây trường mới là chuyện lớn. Nếu thôn được chọn, trẻ con không cần đi xa mười mấy dặm đến lớp. Người lớn cũng có thể tham gia lớp học ban đêm. Hơn nữa xây trường cần gạch, cần gỗ, cần nhân công, nghĩa là có việc làm và tiền công. Những người vừa rồi còn ôm tâm thế xem náo nhiệt, trong mắt lập tức có thêm tính toán.

Trưởng thôn Triệu Hữu Đức nghe tin chạy tới. Ông đã già hơn năm năm trước, nhưng mắt vẫn sáng. Vừa thấy tờ quyết định trong tay tôi, ông lập tức nghiêm túc hẳn. “Trĩ Hòa, chuyện xây điểm trường là thật?”

Tôi gật đầu. “Là thật. Nhưng chưa quyết định đặt ở đâu. Huyện sẽ xét tình hình từng thôn.”

Trưởng thôn vội hỏi: “Vậy thôn ta có cơ hội không?”

Tôi nhìn quanh một vòng. Ánh mắt quét qua những khuôn mặt từng cười nhạo tôi, từng nói phụ nữ học nhiều lòng sẽ bay xa, từng chờ xem Lương Thủ Sơn mất cả người lẫn sính lễ.

Tôi chậm rãi nói: “Có. Nhưng tôi sẽ nói thật với huyện. Thôn nào coi thường con gái đi học, thôn nào để người lớn tùy tiện bôi nhọ danh dự phụ nữ, thôn nào chỉ muốn lợi ích mà không chịu thay đổi, thôn đó không xứng có điểm trường đầu tiên.”

Không khí như bị ai rút cạn. Thím Vương đứng ngoài cổng lập tức cười gượng: “Trĩ Hòa à, ngày trước mọi người không hiểu chuyện, nói vài câu linh tinh thôi. Cô là người đọc sách, đừng chấp nhặt với đám nông dân chúng tôi.”

Tôi nhìn bà. “Thím, con cũng là nông dân. Nông dân không có nghĩa là được phép ác miệng. Nghèo không đáng xấu hổ, không biết chữ cũng không đáng xấu hổ. Nhưng lấy sự ngu dốt làm lý do để giẫm lên người khác thì đáng xấu hổ.”

Lời ấy rơi xuống, cả sân im phăng phắc.

Trưởng thôn là người phản ứng nhanh nhất. Ông chống gậy quay lại quát đám người ngoài cổng: “Nghe thấy chưa? Sau này trong thôn ai còn nói con gái đi học vô dụng, ai còn cản trẻ con đến lớp, đừng trách tôi ghi tên lên công xã! Còn chuyện ngày trước các người nói linh tinh về Trĩ Hòa và Thủ Sơn, tự mình biết xấu hổ đi!”

Đám người tản ra trong im lặng. Không còn ai dám cười, cũng không ai dám nói Lương Thủ Sơn ngốc nữa. Bởi vì người đàn ông mà họ cười suốt năm năm, cuối cùng thật sự chờ được người vợ tốt nghiệp trở về. Không những trở về, còn mang theo một con đường mới cho cả thôn.

Tối hôm đó, tôi và Lương Thủ Sơn trở lại gian nhà nhỏ phía tây. Năm năm qua, anh giữ nơi này rất sạch. Luống rau trước sân xanh um, bên cửa sổ treo mấy bó ngô khô, trong nhà có thêm một chiếc bàn do anh tự đóng. Trên bàn đặt hộp sắt đựng thư của tôi. Tôi mở ra xem, từng phong thư vẫn được xếp theo thứ tự thời gian. Nhiều phong giấy đã sờn mép vì bị đọc đi đọc lại.

Tôi lấy từ vali ra tấm bằng tốt nghiệp, đặt lên bàn. Sau đó lấy thêm một tờ giấy khác đưa cho anh. Anh nhận lấy, nhìn chữ trên đó, hơi bối rối. Dù đã học chữ nhiều năm, những văn bản dài vẫn khiến anh căng thẳng. Tôi ngồi xuống cạnh anh, đọc từng chữ.

“Đây là đơn xin đăng ký hộ khẩu riêng và giấy đề nghị phân đất làm nhà. Em đã hỏi huyện rồi. Chúng ta có giấy chia nhà, có thể xin tách hộ. Nếu điểm trường đặt ở gần thôn, em sẽ dạy ở đây. Sau này chúng ta xây nhà mới, không ở nhờ gian kho nữa.”