Tôi nói: “Không phải chuyện của em, là chuyện của chúng ta. Hỏng thì sửa. Không biết thì học. Năm đó em đi học, anh cũng không biết tiền ở đâu ra, chẳng phải anh vẫn gánh được sao?”

Anh nhìn tôi rất lâu, cuối cùng gật đầu. “Được. Anh học.”

Tổ hợp tác gạch của Lương Thủ Sơn làm rất chậm ở giai đoạn đầu, vì anh không chịu dùng gạch non, cũng không chịu cắt xén tiền công. Có người chê anh thật thà quá mức, bảo làm ăn như vậy không giàu nổi. Anh đáp: “Gạch xây trường cho trẻ con học. Nứt một viên, sau này đập vào đầu ai thì sao?”

Câu này truyền đến tai cán bộ huyện, họ rất hài lòng. Sau khi điểm trường hoàn thành, tổ hợp tác của anh nhận thêm mấy hợp đồng nhỏ sửa nhà kho, xây tường sân cho xã. Tiền kiếm không nhiều đến mức phất lên ngay, nhưng sạch sẽ, chắc chắn, từng đồng đều đứng thẳng được dưới ánh mặt trời.

Trái lại, nhà chính họ Lương bắt đầu không yên. Lưu Xảo Mai thấy Lương Thủ Sơn có việc làm mới, tôi có lương giáo viên, lập tức đỏ mắt. Chị ta xúi Lương Thủ Hải đến tìm Trương Quế Phân khóc lóc, nói con thứ phát đạt rồi quên mẹ, tiền tổ hợp tác phải nộp về nhà chung, lương của tôi cũng phải đưa cho mẹ chồng giữ. Trương Quế Phân bị xúi động, chống gậy đến nhà tôi làm ầm ĩ.

Bà ngồi ngay trước cổng, gào lên: “Tôi khổ quá mà! Con trai có tiền rồi không nhận mẹ nữa! Dâu làm cô giáo rồi coi thường mẹ chồng! Trời ơi, sao tôi lại có đứa con bất hiếu thế này!”

Nếu là năm năm trước, tiếng gào này đủ kéo cả thôn đến xem tôi cúi đầu. Nhưng lần này, người đến xem không còn đứng về phía bà ngay lập tức. Thím Vương còn khuyên: “Quế Phân, Thủ Sơn mỗi tháng vẫn đưa gạo dầu cho bà mà. Năm ngoái bà bệnh, thuốc cũng là Trĩ Hòa mua. Bà còn muốn gì nữa?”

Trương Quế Phân bị hỏi, lập tức mắng thím Vương nhiều chuyện. Tôi từ trong nhà bước ra, trong tay cầm cuốn sổ. “Mẹ đến đúng lúc. Từ ngày chia nhà đến giờ, Thủ Sơn đưa dưỡng già tổng cộng bao nhiêu cân lương thực, bao nhiêu tiền thuốc, bao nhiêu vải dầu, con đều ghi lại. Mẹ nói chúng con bất hiếu, vậy chúng ta đến trưởng thôn đối chiếu. Nếu thiếu phần nào, chúng con bù gấp đôi. Nếu không thiếu, mẹ phải nói rõ trước mặt cả thôn, sau này không được dùng hai chữ bất hiếu ép chúng con nữa.”

Tiếng khóc của Trương Quế Phân im bặt.

Bà trừng mắt nhìn tôi, như không ngờ tôi lại đem sổ ra thật. Lưu Xảo Mai núp sau hàng rào vội chen vào: “Người một nhà mà cô ghi sổ từng tí, đúng là lòng dạ lạnh bạc!”

Tôi quay sang nhìn chị ta. “Chị dâu, lúc muốn lấy tiền thì nói người một nhà, lúc lấy trộm thư thì sao không nói? Hơn nữa, ghi sổ không phải để tính toán tình thân, mà để phòng người tham lam bẻ cong sự thật.”

Câu ấy như tát thẳng vào mặt Lưu Xảo Mai. Người ngoài cổng có người không nhịn được bật cười. Trương Quế Phân thấy không chiếm được lý, cuối cùng chỉ có thể chống gậy bỏ về, miệng vẫn lẩm bẩm mắng nhưng không còn dám ngồi ăn vạ trước cổng nữa.

Từ đó về sau, trong thôn dần hiểu ra một chuyện: Hứa Trĩ Hòa bây giờ vẫn hiếu kính đúng mực, nhưng muốn dùng chữ hiếu ép cô móc tim móc phổi thì không thể. Lương Thủ Sơn vẫn ít lời, vẫn kính mẹ, nhưng ai dám giẫm lên vợ anh, anh sẽ đứng ra trước tiên. Hai vợ chồng họ một người có chữ, một người có sức, một người biết lý, một người giữ nghĩa. Không dễ bắt nạt nữa.

【Chương 7】

Ba năm sau ngày tôi trở về, điểm trường Lương Gia trở thành điểm sáng của huyện. Lớp học ban đầu chỉ có hai gian nhà ngói, bàn ghế do thợ trong thôn đóng, bảng đen còn hơi gồ ghề. Nhưng trẻ con đến lớp ngày càng đông. Đặc biệt là con gái. Trước đây các gia đình thường cho con trai đi học trước, con gái ở nhà trông em. Tôi đến từng nhà nói chuyện, có lúc bị đóng cửa, có lúc bị mắng, có lúc phải ngồi ngoài sân chờ đến tối. Nhưng tôi không bỏ cuộc.

Tôi kể cho họ nghe câu chuyện của chính mình. Tôi nói nếu ngày đó tờ giấy báo trúng tuyển bị đốt, hôm nay tôi cũng chỉ là một người phụ nữ đứng trong bếp nghe người ta mắng. Tôi không nói làm ruộng là thấp kém. Tôi chỉ nói con người nên có quyền chọn. Biết chữ không khiến con gái hư đi. Biết chữ chỉ khiến con gái hiểu mình không sinh ra để bị bán, bị mắng, bị quyết định thay cả đời.

Những lời này ban đầu gây tranh cãi rất lớn. Có người nói tôi làm loạn nề nếp. Có người nói tôi dạy con gái chống đối cha mẹ chồng. Nhưng khi Đại Nữu thi đậu vào lớp đào tạo giáo viên mầm non của xã, khi con gái thím Vương biết tính sổ giúp nhà không bị thương lái cân thiếu, khi mấy cô bé trong thôn viết được thư gửi anh trai đi bộ đội, tiếng phản đối dần nhỏ đi.